Beste politici van de EU, het is tijd om het internet te decentraliseren.
Bekijk het originele artikel hier, of lees verder.
Geschatte leestijd: 7 min.
Bekijk het originele artikel hier, of lees verder.
Geschatte leestijd: 7 min.
Het gebeurt niet vaak dat iemand meer dan 6 kg tomatenblikken koopt om zijn mening te geven, maar dit is wat mij overkwam. En nee, ik heb de tomaten niet gekocht met de bedoeling ze naar iemand te gooien. In plaats daarvan waren de blikken nodig voor een demonstratie van een gedecentraliseerd communicatienetwerk. In dit artikel zal ik je uitleggen wat dat is en waarom je er iets om zou moeten geven.
Afgelopen januari ontving ik een Whatsapp-bericht in een groepschat op Whatsapp van een van mijn vriendinnen, Sarah. Ze vertelde dat ze Whatsapp ging verlaten, en vroeg of we allemaal down zouden zijn (25 mensen) om de groepschat te migreren naar Signal, een messaging app die algemeen bekend werd om zijn versleutelde messaging en omdat het een "goed alternatief voor Whatsapp" zou zijn.
Om eerlijk te zijn, ik was persoonlijk een beetje geïrriteerd door dit. Ik heb al Whatsapp, Slack, Discord, MS Teams, Gmail, Snapchat, Telegram en andere messaging apps geïnstalleerd, en het laatste waar ik op zit te wachten, is het installeren van nog een app op mijn telefoon. In een ideale wereld zou ik één app hebben, misschien twee, en al mijn communicatie via die ene of twee apps laten verlopen.
Tegelijkertijd wilde ik het contact met Sarah niet verliezen, dus ik zat hier in een impasse: wil ik het digitale contact met Sarah verliezen, of installeer ik de zoveelste messaging app op mijn telefoon? Ik dacht bij mezelf, ik wou dat ik mijn Whatsapp account kon gebruiken en met mijn vriendin kon praten op Signal.
Hoe geweldig zou het zijn als het niet uitmaakte welke app je gebruikte om met je familie te praten?
Ik besprak dit onderwerp met enkele familieleden van mij, en toen kwam het concept van een gedecentraliseerd communicatieprotocol ter sprake, wat mijn aandacht trok.
Blijkbaar is er een organisatie genaamd Matrix die een gedecentraliseerd communicatieprotocol heeft gedefinieerd. Het concept van hun protocol is dat het gedecentraliseerde, interoperabele communicatie mogelijk maakt. [1] Wat dat betekent? Het betekent dat ik elke app naar keuze kan gebruiken, jij kunt elke (andere) app naar keuze gebruiken, en we kunnen nog steeds met elkaar praten op onze respectieve apps!
Of, dat is wat interoperabiliteit betekent: het met elkaar kunnen praten vanuit verschillende apps. Decentralisatie betekent dat je voor je gesprek met je familielid niet afhankelijk bent van een bedrijf. Niemand anders dan u en uw gesprekspartner kiezen hoe u communiceert.
Om uit te leggen hoe decentralisatie werkt, moeten we eerst kijken naar traditionele communicatie-apps zoals Whatsapp. Dergelijke apps zijn gecentraliseerd: dit betekent dat zowel jij als je vriend tegen de Whatsapp-server praten, en dat die server vervolgens je berichten aan de ander doorgeeft. Tenzij jij of je vriend bij Facebook werkt, heb je geen toegang tot de server, en je gebruikt trust om aan te nemen dat Facebook je gegevens niet zal verkopen, of gebruiken voor doeleinden die je niet op prijs stelt.
Het idee van een protocol als Matrix, is dat het gedecentraliseerd is: in plaats van dat je allebei een dienst als Whatsapp vertrouwt, kun je allebei je eigen server kiezen om te vertrouwen: Dit betekent dat ik theoretisch een dienst als Discord zou kunnen kiezen en jij een dienst als Telegram, en geen van beide diensten zou de baas zijn over al onze berichten: als we ooit een gevoel van wantrouwen tegen een van beide diensten zouden krijgen, kunnen we gewoon stoppen met de dienst en naar een andere server gaan.
De afbeelding hieronder laat zien hoe een dienst als Matrix werkt: in plaats van dat alle communicatie via één server moet gaan, zijn er een heleboel verspreide servers over de hele plaats, en elk punt kan met elk ander punt praten.
Dit lijkt een gek idee en sommigen denken misschien zelfs dat het gevaarlijk kan zijn om de veiligheid van een grote server weg te geven, maar dat is niet het geval. Netwerken zoals Matrix zorgen ervoor dat uw berichten end-to-end versleuteld [2], en andere veiligheidsmaatregelen zijn genomen voor volledige veiligheid. Verder zijn de Franse en Duitse overheid overgestapt op Matrix voor overheidsonderwerpen, [3] en heeft Duitsland meer dan een half miljoen licenties geleverd aan gedecentraliseerde servers om de communicatie in het Duitse onderwijssysteem te helpen. [4] (Opmerking: u hebt geen licentie nodig om Matrix te gebruiken. In plaats daarvan kocht Duitsland eigen servers om Matrix zelfstandig te hosten.)
Gedecentraliseerde communicatie is nu hier - en het is hier om te blijven.
Het zijn niet alleen de ontwikkelaars van matrix.org die op dit idee zijn gekomen. Andere gedecentraliseerde communicatienetwerken zijn er ook: het open communicatieprotocol XMPP werd al in 1999 geïntroduceerd, en andere netwerken komen ook steeds meer op. Gedecentraliseerde communicatie is hier nu - en het is hier om te blijven.
Laten we eerlijk zijn, het internet is de mooiste hoop rotzooi waar je ooit naar hebt gekeken. We hebben zoveel problemen op te lossen op het internet in onze huidige generatie, maar laten we ze stap voor stap oplossen. Ons eerste probleem? De oneerlijkheid van gecentraliseerde communicatie.
Ik kan verschillende redenen opnoemen waarom een gecentraliseerde server, die alle communicatie controleert, oneerlijk is - en hoewel het voor iedereen duidelijk zou moeten zijn, zal ik ze toch noemen.
Sarah was niet het enige familielid van mij dat me vroeg over te stappen op Signal - Whatsapp heeft onlangs enkele voorwaarden voor het gebruik van hun app veranderd, en deskundigen maken zich zorgen over je privacy. [5] Het is duidelijk dat gebruikers apps als Telegram en Signal hebben overspoeld omdat ze betrouwbaarder zijn.
Zijn die mensen daadwerkelijk overgestapt op het nieuwe platform, en hebben ze hun Whatsapp accounts definitief verwijderd, zoals het recht van de EU-burger is? Nou... sommigen deden dat, maar de meesten behielden nog steeds Whatsapp. En waarom? Omdat het verwijderen van hun account het contact met sommige goede vrienden van hen zou verbreken - en dit geeft diensten als Whatsapp een oneerlijk voordeel. Iedereen heeft die ene oma of leesclub waar ze nog om geven op Facebook of Whatsapp, en de enige manier om ze van het platform af te krijgen is door ze ALLEMAAL over te halen over te stappen.
"Je hoeft niet akkoord te gaan met onze voorwaarden - als je niet wilt chatten met je moeder."
Op dit moment is iedereen druk bezig elkaar te overtuigen om platformen te verlaten om over te stappen naar een ander, alleen wordt ieders telefoon gevuld met tientallen apps, allemaal met voorwaarden waar je het echt niet mee eens bent, maar toch accepteert omdat andere mensen het ook hebben geaccepteerd.
Dit is geen onbekend concept. Wetenschappers noemen het het netwerkeffect: het nut van een netwerk hangt af van hoeveel gebruikers het heeft. Bedrijven als Whatsapp gebruiken dit concept als hefboom tegen je: overstappen op Signal klinkt als een geweldig idee, maar het werkt alleen als iedereen je in je voetsporen volgt.
Als Facebook uw lidmaatschap van hun platform niet op prijs stelt, kunnen zij op elk moment uw lidmaatschap beëindigen - samen met alle gegevens die zij voor u op hun servers hadden opgeslagen. Dit kan van alles zijn, van talloze accounts zonder reden of uitleg, [6] accounts van belangrijke politieke figuren [7] of zelfs externe aankopen zoals VR game software. [8] Bovendien ontsnappen bedrijven als Facebook aan alle aansprakelijkheden als gevolg van sectie 230 van de Communications Decency Act in de Verenigde Staten, [9] en soortgelijke wetten in andere landen.
In de praktijk betekent dit dat elk socialemediabedrijf de dienstverlening aan u onvoorwaardelijk kan beëindigen wanneer zij dat willen. De voorwaarde hierbij is dat u alleen een ban kunt krijgen als u zich niet houdt aan de (door het bedrijf) vooraf vastgestelde gebruiksvoorwaarden, hoewel zij op geen enkele manier verplicht zijn u te vertellen waarom zij de dienst hebben beëindigd. Dit betekent dat een bedrijf u een oneerlijke behandeling kan geven op basis van uw voorkeuren, uw ideologie, uw politieke mening, of zo ongeveer alles.
Tegelijkertijd tonen studies zelfs aan dat dergelijke platforms zelf ook niet ethisch zijn: Facebook is een van de beste platforms als het gaat om het verspreiden van nepnieuws, [10] en daar worden ze meestal ook niet voor verantwoordelijk gehouden. Terwijl de platforms mensen onterecht van hun platformen lijken te verwijderen, maken ze tegelijkertijd winst met misinformatie en komen ze ermee weg.
We moeten sociale platforms verantwoordelijk houden voor wat ze hun gebruikers toestaan te delen op hun platform, en wat (en wie) ze kiezen te censureren.
Leden van het Europees Parlement hebben hun bezorgdheid geuit over het feit dat het internet vertrouwt op richtlijnen van lokale platforms in plaats van normale wetten. [11]De wet moet voor vrijheid van meningsuiting en censuur zorgen, niet de sociale mediabedrijven.
Zelfs een systeem als Google is niet perfect, en zelfs hun service zal soms uitvallen of een constante verbinding verliezen met voldoende bandbreedte om al hun klanten op het internet te helpen. Dit betekent dat het onvermijdelijk is dat elke dienst van tijd tot tijd te maken krijgt met een tijd waarin ze geen toegang hebben tot het internet.
Ik kan het plaatje niet meer terugvinden, maar een grappig voorbeeld is een foto van een voordeur met een bordje waarop staat "Je MOETEN KNOKKEN OMDAT GOOGLE DOWN
". Dit is een van de symptomen van een gecentraliseerde website: als Facebook problemen heeft, dan kun je niet met je vrienden praten. Als Whatsapp overbelast raakt, kun je je familie niet bereiken. En als Google niet werkt, werkt je slimme deurbel niet. Dat komt omdat dat ene knooppunt in het midden van het gecentraliseerde plaatje problemen heeft, en iedereen zal dat ondervinden.
In een gedecentraliseerd systeem merk je het niet als iemand anders dan jij of je vriend problemen heeft met de verbinding met het internet. Je hebt geen mens in het midden nodig, dus je verbinding kan doorgaan - zelfs als jullie twee in een groepschat praten met diensten of mensen die niet verbonden zijn. Zeker, je eigen server kan nog steeds plat gaan - maar niet iedereen vertrouwt op de serverprestaties van één bedrijf.
Ik zal hier niet al te diep op ingaan - als je je informatica-onderwerpen kent, lees dan gerust de bronnen die ik heb opgesomd. Anders zal ik uitleggen hoe decentralisatie de problemen effectief oplost.
Een gedecentraliseerd netwerk heeft niet op dezelfde manier last van het netwerkeffect: niemand maakt zich druk over wie op welk platform zit. Een open communicatienetwerk als Matrix heeft al ontelbare apps die allemaal op hetzelfde netwerk werken: Matrix's zelfgebouwde app Element is schijnbaar de meest populaire app om te gebruiken, maar er zijn ook talloze andere apps zoals FluffyChat, Pattle en Nio. (En als je een van die apps niet vertrouwt, kun je je eigen app maken!) Ik zit nu een paar maanden op Matrix, en ik heb met mensen gepraat die ze alle vier gebruiken - ik ben zelfs heen en weer geswitcht tussen Element en FluffyChat om te zien welke het beste werkt voor mij.
Je zou je kunnen afvragen of het verplaatsen van iedereen van een gecentraliseerd netwerk naar een gedecentraliseerd netwerk niet het doel is: in plaats van gedwongen te worden om op Whatsapp te zitten, zou dat niet betekenen dat je op Matrix moet zitten om met iedereen te communiceren? Dit is echter niet het geval. Ik ga in deze blog psot dieper in op het verbinden van open communicatienetwerken.
Het probleem dat sociale mediabedrijven niet verantwoordelijk worden gehouden voor de inhoud op hun website is een ander probleem, en een gedecentraliseerd netwerk lost dat probleem niet meteen op. Men zou echter kunnen speculeren dat het moeilijker wordt voor nepnieuws om zich te verspreiden als er niet één bedrijf is (kuch kuch Facebook) dat er winst op maakt, en dat het moeilijker wordt om mensen onterecht te censureren. Geen van beide problemen is echter echt opgelost met decentralisatie, en actie van het Europees Parlement zou meer significante oplossingen op tafel kunnen brengen.
Het laatste probleem is wat decentralisatie echt perfect maakt: omdat je zelf kiest welke server je gebruikt om te communiceren, ben je niet afhankelijk van een server als Google om zonder haperingen te draaien. En als de communicatie ooit wegvalt, kan ik altijd een eigen server starten, en met die server blijven praten.
Ik ben er persoonlijk van overtuigd dat het decentraliseren van onze communicatie een grote stap voorwaarts zou zijn: om de chantage van het netwerkeffect weg te nemen, om iedereen één (of meer dan één) app van voorkeur te laten kiezen, waarmee ze kunnen communiceren met iedereen op elk platform die bereid is om terug te praten. Er is één probleem: platforms zijn het niet met elkaar eens. Google en Facebook hebben in het verleden XMPP gebruikt, maar zijn later overgestapt op geïsoleerde, eigen chatsystemen. [12]
Probeer je oma maar eens uit te leggen dat ze een betrouwbare server moet zoeken, dan een client-app naar keuze moet kiezen, en dan verbinding moet maken met een decentraal netwerk.
We kunnen diensten vriendelijk vragen om hun systemen te decentraliseren - maar er zijn te veel diensten, en ze zullen het waarschijnlijk niet vrijwillig doen. We moeten naar alternatieven zoeken.
Een optie zou zijn om iedereen op een gedecentraliseerd netwerk te krijgen, maar mijn huidige kritiek op netwerken als XMPP, ICQ en Matrix is dat ze te ingewikkeld zijn. Je moet een heleboel stappen ondernemen om verbinding te maken met het netwerk - en hoewel de afzonderlijke stappen op zichzelf niet al te ingewikkeld zijn, kan het hele proces om over te stappen 15 minuten duren; en dat is veel. Het is veel meer dan alleen Signal op je telefoon installeren, een account aanmaken en klaar. Bovendien vind ik niet dat diensten als Whatsapp en Telegram het niet verdienen om te bestaan - ze zijn nuttig voor een heleboel mensen, en er zijn een heleboel mensen die de voorkeur geven aan dergelijke platforms als hun messaging app.
Toch geloof ik dat er een weg vooruit is. We kunnen al deze problemen oplossen - maar we hebben politici nodig om het internet te begrijpen en vorm te geven, en dat is een moeilijk onderwerp.
Na alle informatie te hebben genomen, hoop ik dat je begrijpt wat ik bedoel met mijn voorstel. Samengevat is het als volgt:
De Europese Commissie moet een onafhankelijk overheidsagentschap oprichten en belasten met het waarborgen van het concurrentievermogen van de onlinemarkt door sociale platforms te dwingen toegankelijk te zijn via een open communicatieprotocol.
Wat betekent dit? Het betekent dat de EU een organisatie moet vormen die bedrijven op hun kop slaat als ze weigeren te decentraliseren. In dit deel zal ik uitleggen waarom ik denk dat dit de meest effectieve manier is om een gedecentraliseerd systeem te bereiken.
Effectief, sociale media bedrijven dwingen om hun servers te decentraliseren, waardoor elke klant de mogelijkheid(!) heeft om te communiceren met mensen buiten de dienst. De definitie van het open communicatie protocol zou samen gaan met twee verplichtingen waar de platforms zich aan moeten houden:
Bij toegang tot de diensten van een platform is de gebruiker niet verplicht software te gebruiken die door het platform wordt geleverd (zoals smartphone apps, voorgeschreven HTML-pagina's of andere software), maar moet hij in staat zijn software van derden te gebruiken die verbinding maakt met de server volgens het protocol dat door de Europese Commissie is gedefinieerd;
Het platform moet diensten van derden in staat stellen een verbinding te maken met de server van het platform volgens het door de Europese Commissie gedefinieerde protocol, voor zover zij de bedoeling hebben interoperabele communicatie tussen platforms, servers en zelf gehoste software te ondersteunen;
Ik ben geen advocaat, politicus of wat dan ook, dus vat dit niet te veel op als juridisch jargon. Als deze regels onduidelijk zijn, stuur me een bericht en ik zal ze veranderen.
Hoewel het uitvaardigen van nieuwe wetten veel kan doen om je idealen te bereiken, gebeurt het vaak dat grote bedrijven erin slagen om te ontsnappen aan de bedoelde beperkingen - neem bijvoorbeeld Ruben Verborgh, die Facebook in januari 2019 heeft verwijderd en sindsdien probeert om al zijn persoonlijke gegevens van Facebook te krijgen. In plaats van zich aan de wetten te houden, beweert Facebook dat ze de gegevens niet hoeven te delen en blijven ze weigeren te antwoorden in lange en saaie e-mails. [13] Sommigen denken misschien dat grote techbedrijven er altijd in zullen slagen mazen te vinden in nieuw uitgevaardigde wetten - maar is dit waar?
Ik ben eens in de geschiedenis van Nederland gedoken, en ik vond een aantal interessante feiten die ik niet wist. Dit gaat over een overheidsinstelling genaamd de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit, afgekort als OPTA. [14] Een van hun belangrijkste taken was ervoor te zorgen dat de interoperabiliteit tussen telecomaanbieders in de EU.
Wat dit betekende, was dat de OPTA ervoor zorgde dat het niet uitmaakte welke Nederlandse telecomaanbieder je zou kiezen, je zou altijd kunnen communiceren met mensen met abonnementen van verschillende bedrijven. Stel je voor dat je een abonnement op Vodafone nodig hebt om met je collega's te bellen, een op Deutsche Telekom om met je familie te bellen, en nog een abonnement op SoftBank om met wat overzeese vrienden te bellen! In plaats daarvan had de regering OPTA aangesteld om ervoor te zorgen dat het niet zou uitmaken welke provider je gebruikte. [15] Doet dit een belletje rinkelen?
Tegenwoordig is de markt zo vrij dat de OPTA niet meer bestaat, en ze zijn samen met enkele andere instanties gefuseerd tot de Autoriteit Consument en Markt, die nog steeds passief toezicht houdt op de telecommarkt. [16] Overstappen van provider is tegenwoordig zo makkelijk als zeggen dat je wilt overstappen, en de providers regelen alles voor je. Als uw provider ooit met verdachte voorwaarden komt die u niet bevallen, zegt u gewoon dat u zult overstappen, en u gaat verder.
Mensen kiezen een mobiel abonnement op basis van de kwaliteit van de provider. Niemand probeert elkaar te overtuigen om over te stappen naar een andere provider.
Dit klinkt voor mij als een ideale wereld: dan krijgt de consument de echte vrije keuze van het product. Je kiest wat je wilt op basis van de kwaliteit van het bedrijf, niet op basis van de vraag of je je familieleden op een provider kunt bereiken - want je kunt ze op elke bereiken.
We hebben een OPTA 2.0 nodig, een nieuw agentschap in de Europese Unie dat ervoor zorgt dat niet alleen de telecommarkt, maar ook de digitale communicatiemarkt echt eerlijk en vrij is.
De manier waarop OPTA 2.0 voor decentralisatie zou kunnen zorgen, is op een vergelijkbare manier als hoe Matrix hun protocol definieert: door vooraf een open communicatieprotocol te definiëren dat de bedrijven moeten ondersteunen. Dit is ook heel eenvoudig te controleren - als je toegang kunt krijgen tot je rekening via het gedefinieerde protocol, dan voldoet het bedrijf aan de regels. Als u op die manier geen toegang krijgt tot uw rekening, dan leeft het bedrijf de regels niet na.
Bovendien zou de beslissingsbevoegdheid van OPTA 2.0 vergelijkbaar zijn met hoe OPTA's besluiten werkten: hun eisen zouden bindend zijn voor grote techbedrijven, maar hun eisen kunnen door de rechter terzijde worden geschoven. Dit geeft OPTA 2.0 voldoende uitvoerende macht om voldoende snel beslissingen te nemen in het steeds veranderende landschap van het internet.
De OPTA 2.0 zou zich vooral moeten richten op het vormen en definiëren van een open communicatieprotocol dat voldoet aan de behoeften van elke Europese burger als het gaat om online communicatie: een protocol als XMPP, bijvoorbeeld, heeft een solide raamwerk, maar het is minder gericht op functies die we tegenwoordig als triviaal beschouwen, bijvoorbeeld groepschats in plaats van 1-op-1 gesprekken, reacties op berichten, enz. Een goed EU open communicatie protocol zou draaien om het ondersteunen van de behoeften van de mensen.
Bovendien moet het open communicatieprotocol gemakkelijk te overbruggen zijn met een ander open communicatieprotocol. Op die manier hebben mensen zelfs de vrijheid om op alternatieve manieren te communiceren. Dit is het belangrijkste kenmerk van een gedecentraliseerd systeem: je hoeft niet eens hetzelfde protocol te gebruiken en je kunt toch met elkaar praten. Bedrijven zouden verplicht moeten worden om op zijn minst communicatie volgens het OPTA 2.0 protocol te ondersteunen, individuen zijn vrij om te gebruiken welk protocol of platform ze maar willen.
Als je dit artikel nog leest, (dank je wel!) dan vraag je je waarschijnlijk af waarom dit nog niet is gebeurd - en het antwoord is dat het ingewikkeld is. De Europese Commissie heeft al De Digitale Diensten Wet pakketten voorgesteld, die concurrentie op een online markt makkelijker maakt.
Tegelijkertijd zijn Nederlandse politici niet erg deskundig als het gaat om digitale onderwerpen, en het ontbreekt ze meestal aan concrete ideeën om naartoe te werken. [17] Daarom was ik van plan om het idee van decentralisatie van onze communicatie te delen - maar met weinig succes.
Toen ik contact opnam met Nederlandse politieke partijen, gaven ze me niet de verzekering dat gedecentraliseerde communicatieprotocollen iets waren waar ze al over hadden nagedacht. GroenLinks en PvdA gaven toe dat ze geen idee hadden wat een open communicatienetwerk was, SP wil een adviescommissie oprichten die hen informeert over computergerelateerde onderwerpen, en de VVD, de grootste partij van Nederland, dacht zelfs dat ik ze een app probeerde te verkopen, door te zeggen dat de overheid geen eigen versie van Whatsapp zou moeten ontwikkelen.
Het probleem is niet dat het idee onrealistisch of controversieel is - het probleem is dat niemand weet wat het is. En politici ook niet.
Dit idee zou kunnen zorgen voor een vrije en eerlijke digitale markt, iedereen in staat stellen een platform te verlaten dat ze niet aanstaat, chantage van sociale media platforms verwijderen en iedereen de vrijheid geven te communiceren met wie ze willen.
Het probleem is niet ingewikkeld of controversieel, het is gewoon een onbekend onderwerp! Als u uw apps gedecentraliseerd wilt zien, zorg dan dat mensen van dit concept afweten. Ik ben geen politicus, dus ik kan dit beleid niet uitvoeren, maar de beste manier om zoiets uit te voeren, is door onze mentaliteit te veranderen: als iedereen decentralisatie wil, zullen politici het idee snel genoeg oppikken en het presenteren als een gezonde oplossing.
Laten we het succes van bedrijven baseren op hun kwaliteit, niet op de moeilijkheid om hun platform te verlaten.
Als u het er toevallig mee eens bent, wat kunt u dan doen? U kunt de volgende acties ondernemen:
#opta_2.0:nltrix.net
als je Matrix zelf wilt proberen.Ik hoop dat dit artikel interessant was om te lezen. Ik zal dit artikel in de toekomst bijwerken indien nodig, en ik zal eventuele reacties, commentaar of updates bijhouden. Laten we ons ontdoen van platforms waar we ziek van zijn - en ons ontdoen van mensen die je proberen te overtuigen om meer communicatie-apps te installeren!
[1] Dweb: Gedecentraliseerde, Real-Time, Interoperabele Communicatie met Matrix https://hacks.mozilla.org/2018/10/dweb-decentralised-real-time-interoperable-communication-with-matrix/
[2] End-to-End Encryption implementatiegids https://matrix.org/docs/guides/end-to-end-encryption-implementation-guide
[3] Matrix en Riot bevestigd als de basis voor Frankrijk's Secure Instant Messenger app https://matrix.org/blog/2018/04/26/matrix-and-riot-confirmed-as-the-basis-for-frances-secure-instant-messenger-app
[4] Slack-rivaal Element wint grootste collaboratieve software deal ooit https://sifted.eu/articles/element-germany-deal/
[5] WhatsApp zegt dat je je geen zorgen hoeft te maken over het delen van persoonlijke gegevens met Facebook. Experts zeggen dat je moet overstappen op het 'zeer vertrouwde' Signal. https://www.businessinsider.com/whatsapp-experts-users-worry-about-sharing-personal-data-with-facebook-2021-1?international=true&r=US&IR=T
[6] YouTube heeft een groot probleem... - Markiplier, YouTube https://www.youtube.com/watch?v=pWaz7ofl5wQ
[7] Permanente schorsing van @realDonaldTrump https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2020/suspension.html
[8] Facebook verbiedt Oculus Quest 2-bezitters om een https://www.extremetech.com/gaming/316326-facebook-is-permabanning-oculus-quest-2-owners-for-owning-an-oculus-quest-2
[9] Artikel 230 - Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Section_230
[10] Blootstelling aan onbetrouwbare websites bij de Amerikaanse verkiezingen van 2016 https://www.nature.com/articles/s41562-020-0833-x
[11] Sociale media en democratie: we hebben wetten nodig, geen platformrichtlijnen https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/society/20210204STO97129/social-media-and-democracy-we-need-laws-not-platform-guidelines
[12] Veiligheidsschandaal rond WhatsApp toont noodzaak voor gedecentraliseerde boodschappers en digitale soevereiniteit https://fsfe.org/news/2020/news-20200228-01.en.html
[13] Mijn persoonlijke gegevens uit Facebook halen https://ruben.verborgh.org/facebook/
[14] Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit - Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Onafhankelijke_Post_en_Telecommunicatie_Autoriteit
[15] Europees telecommunicatierecht - Wikipedia https://nl.wikipedia.org/wiki/Europees_telecommunicatierecht
[16] Autoriteit Consument en Markt https://en.wikipedia.org/wiki/Netherlands_Authority_for_Consumers_and_Markets
[17] IT-kennisniveau politiek laag, maar wordt beter - AG Connect https://www.agconnect.nl/artikel/it-kennisniveau-politiek-laag-maar-wordt-beter